Кытайда ул сәламәтлек символы булган "ци" дип аталган. Мисырда ул мәңгелек тормыш символы булган "анькх" дип аталган. Финикиялеләр өчен бу исем мәхәббәт һәм матурлык алиһәсе Афродита белән синоним булган.
Бу борынгы цивилизацияләр бакыр турында сөйләгән, бу материалны бөтен дөнья мәдәниятләре 5000 елдан артык сәламәтлегебез өчен мөһим дип таныган. Грипп, E. coli кебек бактерияләр, MRSA кебек супербактериаллар яки хәтта коронавируслар күпчелек каты өслекләргә төшкәч, алар дүрт-биш көнгә кадәр яши алалар. Ләкин алар бакыр һәм бакыр эретмәләренә, мәсәлән, латуньга төшкәч, берничә минут эчендә үлә башлыйлар һәм берничә сәгать эчендә сизеп булмый.
"Без вирусларның ничек таркалуын күрдек", ди Саутгемптон университетының әйләнә-тирә мохитне саклау профессоры Билл Кивил. "Алар бакыр өстенә төшә һәм ул аларны таркатып кына җибәрә". Һиндстанда кешеләрнең меңьеллыклар дәвамында бакыр стаканнардан эчүләре гаҗәп түгел. Хәтта Америка Кушма Штатларында да бакыр линия аша эчәргә су килә. Бакыр - табигый, пассив, микробларга каршы материал. Ул электр энергиясе яки агартучы матдә кулланмыйча үз өслеген стерилизацияли ала.
Сәнәгать инкыйлабы вакытында бакыр әйберләр, җиһазлар һәм биналар өчен материал буларак гөрләп үсте. Бакыр әле дә электр челтәрләрендә киң кулланыла - бакыр базары, чынлыкта, үсә, чөнки ул бик нәтиҗәле үткәргеч. Ләкин XX гасырдан яңа материаллар дулкыны бу материалны күп төзелеш кулланылышларыннан кысрыклап чыгарды. Пластик, чыныктырылган пыяла, алюминий һәм дат басмас корыч - заманча материаллар - архитектурадан алып Apple продуктларына кадәр барысы өчен дә кулланыла. Архитекторлар һәм дизайнерлар затлырак (һәм еш кына арзанрак) материалларны сайлагач, җиз ишек тоткалары һәм тоткалар модадан чыкты.
Хәзер Кивил җәмәгать урыннарында, аеруча хастаханәләрдә бакырны кире кайтару вакыты җитте дип саный. Глобаль пандемияләр белән тулы котылгысыз киләчәк алдында без сәламәтлек саклауда, җәмәгать транспортында, хәтта өйләребездә дә бакыр кулланырга тиешбез. COVID-19ны туктату өчен соң булса да, киләсе пандемия турында уйларга әле иртә түгел. Бакырның файдасы, саннар белән исәпләнгән
Без моны күрергә тиеш идек, һәм чынлыкта кемдер моны күрде.
1983 елда медицина тикшеренүчесе Филлис Дж. Кун хастаханәләрдә бакырның юкка чыгуына беренче тәнкыйть язган. Питтсбургтагы Хамот медицина үзәгендә гигиена буенча күнегүләр вакытында студентлар хастаханә тирәсендәге төрле өслекләрне, шул исәптән унитазларны һәм ишек тоткаларын сөрткәннәр. Ул унитазларның микроблардан чиста булуын, ә кайбер җиһазларның аеруча пычрак булуын һәм агар пластиналарында күбәюенә юл куелганда куркыныч бактерияләр үсүен күргән.
«Ялтыравыклы дат басмас корыч ишек тоткалары һәм этүче пластиналар хастаханә ишегендә чиста күренә. Киресенчә, тоныкланган латуньнан эшләнгән ишек тоткалары һәм этүче пластиналар пычрак һәм пычрак булып күренә», - дип язган ул вакытта. «Ләкин тоныкланган очракта да, латунь - гадәттә 67% бакыр һәм 33% цинктан торган эретмә - [бактерияләрне үтерә], ә дат басмас корыч - якынча 88% тимер һәм 12% хром - бактерияләр үсешенә комачаулый торган бернәрсә дә түгел».
Ниһаять, ул үз мәкаләсен бөтен сәламәтлек саклау системасы өчен җитәрлек гади нәтиҗә белән тәмамлады: "Әгәр сезнең хастаханә ремонтлана икән, иске бакыр фурнитураны сакларга тырышыгыз яки аны кабатлагыз; әгәр сездә дат басмас корыч фурнитура булса, аны көн саен дезинфекцияләгез, бигрәк тә реанимация бүлекләрендә."
Дистә еллар узгач, һәм, әлбәттә, Бакырны үстерү ассоциациясеннән (бакыр сәнәгате сәүдә төркеме) финанслау белән Кивил Кунның тикшеренүләрен алга этәрде. Дөньядагы иң куркыныч патогеннар белән лабораториясендә эшләп, ул бакырның бактерияләрне генә түгел, ә вирусларны да нәтиҗәле үтерүен күрсәтте.
Кивил эшендә ул бакыр тәлинкәсен спиртка манып, стерилизацияли. Аннары ул аны ацетонга манып, артык майлардан котыла. Аннары ул өслеккә бераз патоген тамыза. Берничә минуттан соң ул корый. Үрнәк берничә минуттан алып берничә көнгә кадәр тора. Аннары ул аны пыяла шарчыклар һәм сыеклык тулы тартмада чайката. Шарчыклар бактерияләрне һәм вирусларны сыеклыкка кырып ала, һәм аларның булуын ачыклау өчен сыеклыктан үрнәк алырга мөмкин. Башка очракларда ул бакыр өслеккә төшкән мизгелдә патогенның юк ителүен күзәтергә һәм теркәп барырга мөмкинлек бирүче микроскопия ысулларын эшләгән.
Бу эффект сихер кебек күренә, ди ул, ләкин бу вакытта күренеш яхшы аңлашылган фән. Вирус яки бактерия пластинага эләккәч, ул бакыр ионнары белән тула. Бу ионнар күзәнәкләргә һәм вирусларга пуля кебек үтеп керә. Бакыр бу патогеннарны үтереп кенә калмый, аларны нуклеин кислоталарына, ягъни репродуктив планнарга кадәр юк итә.
«Мутация [яки эволюция] мөмкинлеге юк, чөнки барлык геннар да юк ителә», - ди Кивил. «Бу бакырның чын файдаларының берсе». Икенче төрле әйткәндә, бакыр куллану, мәсәлән, антибиотикларны артык күп куллану куркынычы белән бәйле түгел. Бу яхшы фикер генә.
Чынбарлыктагы сынауларда бакыр үзенең кыйммәтен исбатлый Лабораториядән тыш, башка тикшеренүчеләр бакырның чынбарлыктагы медицина контекстында кулланылганда аерма ясавын күзәттеләр - моңа, әлбәттә, хастаханә ишек тоткалары, шулай ук хастаханә караватлары, кунак креслосы култыксалары һәм хәтта вена эченә алына торган подставкалар кебек урыннар да керә. 2015 елда Оборона министрлыгы гранты буенча эшләүче тикшеренүчеләр өч хастаханәдә инфекция күрсәткечләрен чагыштырдылар һәм өч хастаханәдә бакыр эретмәләре кулланылганда, инфекция күрсәткечләре 58% ка кимегәнен ачыкладылар. Шундый ук тикшеренү 2016 елда балалар реанимация бүлегендә үткәрелде, ул инфекция күрсәткечләренең шундый ук сизелерлек кимүен күрсәтте.
Ә чыгымнар турында нәрсә әйтеп була? Бакыр һәрвакыт пластик яки алюминийга караганда кыйммәтрәк, һәм еш кына корычның кыйммәтрәк альтернативасы булып тора. Ләкин хастаханә аша тарала торган инфекцияләр сәламәтлек саклау системасына елына 45 миллиард долларга төшүен исәпкә алганда, 90 000 гә кадәр кешенең үлемен әйтеп тә тормыйм, бакырны яңарту бәясе чагыштырмача аз.
Кивил, бакыр сәнәгатеннән финанслау алмаганга, яңа төзелеш проектларында бакыр сайлау җаваплылыгы архитекторларда дип саный. Бакыр EPA тарафыннан расланган беренче (һәм әлегә кадәр соңгысы) антимикроб металл өслек иде. (Көмеш сәнәгатендәге компанияләр аның антимикроб булуын расларга тырыштылар, ләкин уңышсыз булдылар, бу чынлыкта EPAга штраф салды.) Бакыр сәнәгате төркемнәре бүгенге көнгә кадәр EPAда 400 дән артык бакыр эретмәсен теркәде. "Без бакыр-никельнең бактерияләрне һәм вирусларны үтерүдә латунь кебек үк яхшы булуын күрсәттек", ди ул. Һәм бакыр никельнең иске торба кебек күренергә тиеш түгел; ул дат басмас корычтан аерылмый.
Иске бакыр җиһазларны сүтеп алу өчен яңартылмаган дөньяның калган биналарына килгәндә, Кивилның бер киңәше бар: "Нәрсә генә эшләсәгез дә, аларны алып ташламагыз. Болар сездә булган иң яхшы әйберләр".
Бастырып чыгару вакыты: 2021 елның 25 ноябре